FAQ Angst - Veelgestelde vragen over angst en CGT

Een paniekaanval kan meestal binnen ongeveer 5 minuten worden gekalmeerd met ademhalingstechnieken (hartcoherentie 3-6-5), zintuiglijke gronding (noem 5 dingen die je ziet, 4 die je kunt aanraken ...) en cognitieve defusie. Het belangrijkste is niet tegen de aanval te vechten, maar hem te accepteren en tegelijk het parasympathische zenuwstelsel te activeren.

Cognitieve gedragstherapie (CGT) is een wetenschappelijk onderbouwde therapeutische benadering die zich richt op de relatie tussen gedachten, emoties en gedrag. Ze helpt disfunctionele denkpatronen te herkennen en te vervangen door meer passende gedachten, via concrete en stapsgewijze oefeningen.

Piekeren is een repetitief proces waarbij de geest steeds rond dezelfde negatieve gedachten blijft draaien. CGT biedt effectieve technieken: cognitieve defusie (afstand nemen van je gedachten), het plannen van betekenisvolle activiteiten en mindfulness. Het doel is niet om gedachten te onderdrukken, maar om je relatie ermee te veranderen.

Stress veroorzaakt slapeloosheid, die op zijn beurt de stress verhoogt: een vicieuze cirkel die binnen de CGT goed bekend is. Technieken als slaaprestrictie, slaaphygiëne en progressieve ontspanning doorbreken deze cirkel. Het is essentieel om schermen voor het slapengaan te vermijden en vaste tijden aan te houden.

Een burn-out is een uitputting die gebonden is aan een specifieke context (werk, relatie), terwijl depressie een algemene stemmingsstoornis is. Een burn-out verloopt volgens Freudenberger in 12 fasen en kan, als er niets aan wordt gedaan, uitmonden in een depressie. Beide vragen om professionele begeleiding.

CGT behandelt fobieën door geleidelijke blootstelling en cognitieve herstructurering. De cliënt wordt stap voor stap begeleid om het object van zijn fobie onder ogen te zien, te beginnen met weinig angstopwekkende situaties. Deze aanpak doorbreekt de cirkel van vermijding en angst die de fobie in stand houdt.

Uitstelgedrag is geen luiheid: het is vaak een vermijdingsstrategie die samenhangt met prestatieangst of faalangst. Door de taak te vermijden, verlicht je de angst tijdelijk, maar creëer je extra stress. CGT helpt dit mechanisme te doorbreken met technieken als het opdelen van taken in kleine stappen en het omgaan met automatische gedachten.

Het impostersyndroom is de aanhoudende overtuiging dat je je successen niet verdient, gecombineerd met de angst om "ontmaskerd" te worden. Het treft vooral perfectionistische en goed presterende mensen. CGT helpt de onderliggende denkfouten te herkennen (successen bagatelliseren, mislukkingen veralgemenen) en te vervangen door een realistischere inschatting van je eigen vaardigheden.

Cognitieve denkfouten zijn automatische denkpatronen die de werkelijkheid vervormen. De meest voorkomende zijn: alles-of-nietsdenken, overgeneralisatie, het negatieve mentale filter, het positieve wegredeneren, overhaaste conclusies, catastroferen en emotioneel redeneren. Ze herkennen is de eerste stap om ze te corrigeren.

OCS (obsessieve-compulsieve stoornis) wordt gekenmerkt door terugkerende opdringerige gedachten (obsessies) en herhaalde gedragingen die angst moeten verminderen (compulsies). Als deze gedachten en rituelen meer dan een uur per dag in beslag nemen of je dagelijks leven ernstig beïnvloeden, is het belangrijk om hulp te zoeken. CGT is de eerstekeusbehandeling bij OCS.

Talrijke studies tonen aan dat online therapie voor de meeste angst- en depressieve stoornissen even effectief is als therapie in persoon. Het biedt veel flexibiliteit en heft geografische barrières op. De therapeutische band wordt via een scherm op dezelfde manier opgebouwd.

Zoek hulp wanneer angst invaliderend wordt: frequente paniekaanvallen, het vermijden van alledaagse situaties, aanhoudende slapeloosheid, impact op werk of relaties, of wanneer je merkt dat je eigen strategieën niet meer volstaan. Hoe vroeger de hulp begint, hoe effectiever ze is.

Cognitieve herstructurering bestaat uit het identificeren van negatieve automatische gedachten, het beoordelen van hun geldigheid (argumenten voor en tegen) en ze vervangen door meer evenwichtige alternatieve gedachten. Het is een dagelijkse oefening die, met de nodige oefening, een natuurlijke reflex wordt om je eigen denkfouten in vraag te stellen.

Een paniekstoornis wordt gekenmerkt door plotselinge, intense paniekaanvallen, gepaard met de angst om er nog een te krijgen. Deze angst voor de angst houdt de stoornis in stand. Het CGT-protocol combineert psycho-educatie, ademhalingstechnieken, interoceptieve exposure (bewust paniekgevoelens oproepen) en cognitieve herstructurering.